sábado, 13 de abril de 2013

Jun ja Winaq

Je' wa' xkib'an ri jun ja winaq:

Ri tat xub'ij che ri ak'al:  ¡Chawila le imul, chaya recha'!

Ja'e tat.  xcha ri ak'al.

Are k'u ri nan ri ral:  ¡Ali, chach'olo le saqwach rech kqatzak che qarikil re paq'ij!

Utz ri' nan.  Cha ri ali.

Ri nan ruk' ri ali xkib'an ri wa re paq'ij.  Are k'u ri tat ruk' ri k'ojolixel xekil ri awaj che taq ri kecha'.

Are taq xutzij ri wa, ri nan xub'ij che ri ali:  ¡Jasik'ij loq ri atat ruk' ri axib'al rech kqatij qawa.

Ja'e nan.  Xcha ri ali.

Xe' ri ali che usik'ixik ri utat, xub'ij che:  Tat jeltija' wa la! kacha ri nunal.

Ja'e ali.  xcha ri tat.  ¡Jo' ak'al, jeqatija' qawa!  Xcha che ri uk'ojol.

Jo' tat xcha ri uk'ojol.

Xaq je ri' xewa' ri juwok ja.

miércoles, 10 de abril de 2013

Sabores y olores en k'iche'


SABORES / UK’I’AL


 
MAYA K’ICHE’
ESPAÑOL
Ch’am
K’a
Ki’
K’achatz’am
Chamch’oj
Poqon
Ácido
Amargo
Dulce
Salado
Agridulce
Picante

OLORES / RUXLAB’IL

MAYA K’ICHE’
ESPAÑOL
Chu
K’ok’
Ch’ich’
K’isk’ob’inaq
Xe’x
Nin
K’ok’arisab’al
Ruxlab’
-  Che’
-  Plow
-  K’atinaq
-  Sik’
-  Kotz’i’j
Desagradables
Agradables
olor que se genera donde se orina
Ahumado
Olor a carne o muerto
olor a sudor de humano.
Perfume
Olor y se agrega el sujeto que genera.
-  Madera
-  Mar
-  Quemado
-  Cigarro
-  Flores


Se debe tomar en cuenta que existen palabras en k'iche' que dificilmente se puede traducir al español y viceversa..

sábado, 6 de abril de 2013

Partes de Cuerpo

MAYA K’ICHE
ESPAÑOL
Jolom
Palaj
Wi’
Xikin
B’oq’och
Tza’m
Rismalwach
Rismalb’oq’och
Ismachi’
Ware
Qul
Teleb’
Ch’u’k
Uqul q’ab’
Q’ab’
Uwi’ q’ab’
K’u’x
Uwok’u’x
Tu’
Pam
Uxe’pam
Achaq
A’
Ch’ek
Ujolom ch’ek
Aqan
Uqul aqan
Ixk’yaq
Aq'
Ij
K'alk'a'x
Potzpoy
kinaq'
Tzantzaq'or
Cabeza
Cara
Pelo
Oreja/oído
Hojo
Nariz
Ceja
Pestaña
Bigote / barba
Diente
Garganta
Hombro
Codo
Muñeca
Mano
Dedo
Corazón
Pecho
Busto
Estomago
Cintura
Cadera
Muslo
Espinilla
Rodilla
Pie
Tobillo
Uña
Lengua
Espalda
Axila
Pulmones
Riñones
Cerebro

sábado, 9 de febrero de 2013

Verbos en K'iche'

ESPAÑOL
FORMA TRANSITIVA
FORMA INTRANSITIVA
Trabajar
Chakuj
Chakunik
Visitar
Solij
Solinik
Ver
Ilo
Ilonik
Llamar
Sik’ij
Sik’inik
Estudiar
Eta’maj
Etamanik
Querer
Aj / ajawaj
Ajawanik
Comprar
Loq’o
Loq’onik
Vender
K’ayij
K’ayinik
Agarrar
Chapo
Chapanik
Mover
Salab’aj
Salab’anik
Dormir
Warisaj
Warik
Buscar
Tzukuj
Tzukunik
Cantar
B’ixoj
B’ixonik
Masticar
Kach’uj
Kach’unik
Nadar
Mu’axanisaj
Mu’xanik
Hablar
Ch’awisaj
Ch’awik
Escribir
Tz’ib’aj
Tz’ib’anik
Cortar
Qupij
Qupinik
Caminar
B’inisaj
B’inik
Comer

Wa’ik

viernes, 3 de agosto de 2012

Numeración Maya

Si creen que es útil y consideran que debemos darle vida a esta página, se les solicita un comentario.  Gracias.


NÚMEROEN K'ICHE'
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
40
60
80
100
Maj
Jun
Kyeb'
Oxib'
Kajib'
Job'
Waqib'
Wuqub'
Wajxaqib'
B'elejeb'
Lajuj
Ju'lajuj
Kab'lajuj
Oxlajuj
Kajlajuj
O'lajuj
Waqlajuj
Wuqlajuj
Wajxaqlajuj
B'elej lajuj
Juwinaq
Kawinaq
Oxk'al
Jumuch'
O'k'al

La numeración maya es vigesimal, es por ello que no tenemos 30, 50, 70, 90.
Para continuar con el conteo es suficiente que anteponga juwinaq ante la nuneración, así, 21, junwinaq jun, 22, juwinaq kyeb'...  Cuando se llega a 39, juwinaq b'elej lajuj, se usa el kawinaq, luego 41, kawinaq jun; 32, kawinaq kyeb' y así sucesivamente.